Sanat Eleştirmeni Lütfiye Bozdağ
ELEŞTİRİ
Sanat Eleştirmeni Lütfiye Bozdağ, 7 Mayıs 2015

Nurcan Perdahcı’nın Resimlerinde Oryantalizmin Yapısökümü / Lütfiye Bozdağ

Yazıyı beğen ya da paylaş:

YASAL UYARI! (Telif Hakkı ©)

Telif hakkı yazar ve sanatçıların yarattıkları eserlere sahip olma hakkıdır. Bu site üzerindeki tüm bilgi ve görsellerin kullanımı için sanat.burada.com.tr’nin izni gereklidir.

Bu görselin telif hakları korunma altındadır.

© COPYRIGHT

YASAL UYARI! (Telif Hakkı ©)

Telif hakkı yazar ve sanatçıların yarattıkları eserlere sahip olma hakkıdır. Bu site üzerindeki tüm bilgi ve görsellerin kullanımı için sanat.burada.com.tr’nin izni gereklidir.

Bu görselin telif hakları korunma altındadır.

© COPYRIGHT

Türk halıları, 1451’den başlayarak ve 16. yüzyılın sonlarına kadar önce İtalyan ressamların sonra Hollandalı ve Alman ressamların tablolarında tasvir edilmiştir. En eski tarih olarak 1451’de Pierro della Francesca tarafından Rimini San Francesco Kilisesine yapılan fresklerde Anadolu halı örnekleri görülmektedir. Pierro Della Francesca ile başlayan bu imge dizini, daha sonra, Hans Memling, Lorenzo Lotto, Hans Holbein, Johannes Vermeer, Wilhelm Kalf, Gerard Terborch, Jean Etienne Liotard, Gabriel Metsu, Jacgues Samuel Bernard, Jacgues Hupin, Guliam Gabron gibi Avrupa’nın çeşitli bölgelerinden ressamların tablolarında yer almışlardır.

Avrupa resmine dekoratif olarak eklemlenen Türk halılarının, Oryantalizm içinde bakıldığında dekoratif bir öge olarak nasıl bir nesneleştirmeye dönüştüğü görülebilir. Oryantalizm, Doğu ile Batı arasında ontolojik ve epistemolojik ayrıma dayalı bir düşünüş biçimi olarak açıklanmaktadır. Kökü daha eskilere dayanmakla birlikte Oryantalist anlayışın kurumsallaşmasının, 1704 - 1717 yıllarında, yayınlanan Binbir Gece Masalları’yla başladığı söylenebilir. Doğu coğrafyalarına seyahat Avrupalı için keşfedilecek eksantrik yerler olarak ilgi çekiyordu. Doğu kültürüne ait her şey, edebiyata, resme ve müziğe konu oldu.

Oryantalizmi sistematik bir incelemeye tabi tutarak eleştiren Edward Said, 1978 yılında yayınladığı Oryantalizm adlı kitabı ile Sosyal Bilimlerde etkisi bugün de devam eden tartışmaların önünü açmış oldu. Said, Batı’da yapılan şarkiyat çalışmalarının masum bir bilgimerkezcilikten ziyade Batı’nın Doğu üzerindeki hegemonik arzularına hizmet ettiğini söylüyordu. İster farkına varılmadan masumane “örtük oryantalizm” olsun isterse Batı’nın kasıtlı olarak sahip olduğu bilgi ile kendini ve ötekini tanımlarken, kötü niyetli bir inşa çabası içinde olsun Doğu’yu nesneleştirmesi söz konusudur.

Oryantalizm, Avrupamerkezcilik ve bunlara bağlı olarak ötekileştirme Batı’nın kendi üstünlüğünü bazı yöntemlerle kabul ettirme araçları olarak açığa çıkmaktadır. Evrensel normun kendisi daima Batı’dır, merkez kendisidir. Batı, kendi dışındaki kültürleri, evrensel Batılı normlara uzaklık veya yakınlıklarına göre değerlendirmekte, ölçmekte, kategorilere ayırmaktadır.

Nurcan Perdahcı, “Bellek ve İz” adını verdiği resimlerinde Avrupa resmine dekoratif olarak eklemlenen Türk halılarının, nesneleştirmesine karşı bu oryantal anlayışı tersine çevirmekte ve yapısökümüne uğratmaktadır.

Nurcan Perdahcı, resimlerinde bu yapısökümünü, göstergeyi bozarak, tersine çevirerek yapmaktadır. Sanatçı bunu gösteren ile gösterilenin yerini değiştirerek yapmaktadır, kullandığı bir resim tekniği ile gösterileni değiştirmektedir. Yarı şeffaf bir tabaka ile Batı resminin üstünü örtmekte, gizlemekte, adeta onu yok saymaktadır. Buna karşın Batı resmi içinde bulunan nesneleştirilmiş Anadolu Türk halısını bu örtüden muaf tutarak, görünür kılmakta ve canlı renkler kullanarak, ön plana çıkartmakta ve gösterilen konumuna getirmektedir. Böylece gösteren ile gösterilen yer değiştirmiş olmaktadır.

Perdahcı’nın bazı resimlerinde dikey kesilmelerle oluşan parçalanmalar da yapısökümünün bir sonucudur. Sanatçı, bu pragmantal yüzeyleri, üst üste sürülen boya katmanlarıyla, belirginlik ve fluluk arasında parçalayarak gösterilene bir müdahalede bulunur. Gösterilen olan resim, yüzeyindeki kırılmalar ve parçalanmalar yerinden sökülerek, yeni bir göstergeye dönüşür. Bu göstergede Batı resminin ontolojisi bozulmuş ortaya çıkan yeni ontolojide gösterilen değişmiştir.

 

• Nurcan Perdahcı’nın “Bellek ve İz III” adlı sergisi, 22 Nisan -15 Mayıs tarihleri arasında Uşak Atatürk Kültür Merkezi Sanat Galerisi’nde görülebilir.

 

• Fotoğraf  © Nurcan Perdahcı Arşivi / İzniyle
Eser künyesi: Nurcan Perdahcı
“Maes ve Lotto halısı I”, Karışık Teknik, 2015 / 100x100 cm
Eser künyesi: Nurcan Perdahcı
“Vermeer ve uşak halısı II”, Karışık Teknik, 2011 / 126x110 cm

Reklamlar